ทำความเข้าใจ ‘ตราสารหนี้ลอยตัว’ (Floating Rate Note) หัวใจของกองทุน

ก่อนจะเข้าใจตัวกองทุน เราต้องรู้จักสินทรัพย์หลักที่กองทุนเข้าไปลงทุนก่อน นั่นคือ ตราสารหนี้อัตราดอกเบี้ยลอยตัว หรือ Floating Rate Note (FRN) ซึ่งเป็นตราสารหนี้ประเภทหนึ่งที่จ่ายผลตอบแทน (คูปอง) ไม่คงที่ แต่จะปรับเปลี่ยนไปตามอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงที่กำหนดไว้ เช่น THOR (Thai Overnight Repurchase Rate) หรือ BIBOR (Bangkok Interbank Offered Rate) ในอดีต

โครงสร้างการจ่ายดอกเบี้ยของ FRN โดยทั่วไปจะคำนวณจากสูตร:

อัตราดอกเบี้ยคูปอง = อัตราดอกเบี้ยอ้างอิง + ส่วนต่าง (Spread)

ส่วนต่าง หรือ Spread นี้จะถูกกำหนดไว้คงที่ตลอดอายุของตราสารหนี้ เพื่อชดเชยความเสี่ยงด้านเครดิตของผู้ออก ดังนั้น เมื่ออัตราดอกเบี้ยอ้างอิงในตลาดปรับตัวสูงขึ้น อัตราดอกเบี้ยคูปองที่ผู้ถือ FRN จะได้รับก็จะสูงขึ้นตามไปด้วย และในทางกลับกันหากดอกเบี้ยอ้างอิงลดลง ผลตอบแทนก็จะลดลงเช่นกัน กลไกนี้เองที่ทำให้ราคาของ FRN มีความผันผวนน้อยมากเมื่อเทียบกับตราสารหนี้ที่จ่ายดอกเบี้ยคงที่

กลไกการทำงานของกองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ Floating Rate

กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ floating rate fund คือกองทุนรวมที่มีนโยบายนำเงินของผู้ลงทุนไปลงทุนในพอร์ตโฟลิโอของตราสารหนี้อัตราดอกเบี้ยลอยตัว (FRN) เป็นหลัก โดยมีผู้จัดการกองทุนทำหน้าที่คัดเลือกตราสารหนี้จากผู้ออกที่หลากหลาย ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อกระจายความเสี่ยงและสร้างผลตอบแทนที่เหมาะสม

เมื่ออัตราดอกเบี้ยในระบบเศรษฐกิจปรับตัวสูงขึ้น กองทุนจะได้รับผลตอบแทนในรูปของดอกเบี้ยจากตราสารหนี้ที่ถืออยู่เพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ ซึ่งต่างจากกองทุนตราสารหนี้ทั่วไปที่ลงทุนในตราสารหนี้ดอกเบี้ยคงที่ ซึ่งมักจะมีมูลค่าหน่วยลงทุน (NAV) ปรับตัวลดลงในช่วงดอกเบี้ยขาขึ้น เนื่องจากราคาของตราสารหนี้ชนิดดอกเบี้ยคงที่จะมีความสัมพันธ์แบบผกผันกับอัตราดอกเบี้ยในตลาด หรือที่เรียกว่าความเสี่ยงด้าน Duration

อ่านเพิ่ม: กองทุนรวมลงทุนเครดิตเอกชน (Private Credit) เหมาะกับรายย่อยไหม

ข้อดีและความน่าสนใจในช่วงดอกเบี้ยขาขึ้น

การลงทุนใน Floating Rate Fund มีจุดเด่นที่น่าสนใจหลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาวะที่ธนาคารกลางส่งสัญญาณหรือเริ่มปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยนโยบาย

อ่านเพิ่ม: Recession คืออะไร? สัญญาณถดถอยที่คนทั่วไปควรสังเกต

ความเสี่ยงและข้อควรพิจารณาก่อนตัดสินใจลงทุน

แม้ว่า Floating Rate Fund จะช่วยลดความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยได้ แต่ก็ไม่ใช่การลงทุนที่ปราศจากความเสี่ยงโดยสิ้นเชิง นักลงทุนควรทำความเข้าใจประเด็นต่างๆ ดังนี้ก่อนตัดสินใจลงทุน

• ความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk or Default Risk): นี่คือความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดของกองทุนประเภทนี้ คือความเสี่ยงที่ผู้ออกตราสารหนี้จะไม่สามารถชำระคืนเงินต้นหรือดอกเบี้ยได้ตามกำหนด หากผู้ออกตราสารหนี้ที่กองทุนถืออยู่ถูกปรับลดอันดับความน่าเชื่อถือหรือผิดนัดชำระหนี้ ก็จะส่งผลกระทบต่อมูลค่าหน่วยลงทุนได้โดยตรง ดังนั้นควรตรวจสอบนโยบายการลงทุนและคุณภาพของตราสารหนี้ในพอร์ตของกองทุนให้ดี
• ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง (Liquidity Risk): ตราสารหนี้บางตัว โดยเฉพาะที่ออกโดยบริษัทเอกชน อาจมีสภาพคล่องในการซื้อขายไม่สูงนัก หากกองทุนต้องการขายตราสารหนี้เหล่านั้นในปริมาณมาก อาจทำได้ยากหรือต้องขายในราคาที่ต่ำกว่าที่ควรจะเป็น
• ความเสี่ยงในช่วงดอกเบี้ยขาลง: ในทางกลับกัน หากทิศทางดอกเบี้ยเปลี่ยนเป็นขาลง ผลตอบแทนของกองทุนประเภทนี้ก็จะปรับตัวลดลงตามไปด้วย ซึ่งอาจทำให้ผลตอบแทนต่ำกว่ากองทุนตราสารหนี้ที่จ่ายดอกเบี้ยคงที่
• Spread Risk: ความเสี่ยงที่ส่วนต่าง (Spread) ของตราสารหนี้ในตลาดจะกว้างขึ้น ซึ่งอาจเกิดจากความกังวลต่อภาวะเศรษฐกิจหรือความน่าเชื่อถือของผู้ออกตราสารโดยรวม การที่ Spread กว้างขึ้นอาจกดดันให้ราคาของ FRN ปรับตัวลดลงได้บ้าง แม้ว่าอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงจะคงที่ก็ตาม

กองทุนนี้เหมาะกับใครและควรลงทุนเมื่อไหร่?

กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ floating rate fund ไม่ได้เหมาะกับนักลงทุนทุกคน แต่จะเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับนักลงทุนบางกลุ่มในสถานการณ์ที่เหมาะสม

เหมาะสำหรับ:

• นักลงทุนที่คาดการณ์ว่าอัตราดอกเบี้ยกำลังจะเข้าสู่ช่วงขาขึ้น หรือจะทรงตัวอยู่ในระดับสูงต่อไปอีกระยะหนึ่ง
• นักลงทุนที่ต้องการลดความผันผวนของพอร์ตการลงทุนโดยรวม โดยเฉพาะส่วนของตราสารหนี้
• ผู้ที่ต้องการพักเงินในระยะสั้นถึงปานกลาง (6 เดือน – 2 ปี) และยอมรับความเสี่ยงได้ต่ำ แต่ต้องการผลตอบแทนที่ดีกว่าเงินฝากประจำ

โดยสรุป กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ Floating Rate เป็นเครื่องมือการลงทุนเชิงกลยุทธ์ที่น่าสนใจสำหรับบริหารจัดการพอร์ตในช่วงดอกเบี้ยขาขึ้น ช่วยลดความเสี่ยงด้านราคาและสร้างโอกาสรับผลตอบแทนที่สูงขึ้นตามภาวะตลาด อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่สุดคือการศึกษาข้อมูลในหนังสือชี้ชวนส่วนสรุป (Fund Fact Sheet) เพื่อทำความเข้าใจนโยบายการลงทุน ระดับความเสี่ยง และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง คุณภาพของตราสารหนี้ที่กองทุนเข้าไปลงทุนก่อนตัดสินใจเสมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ Floating Rate ต่างจากกองทุนตราสารหนี้ทั่วไปอย่างไร?

ข้อแตกต่างหลักคือประเภทของตราสารหนี้ที่ลงทุน กองทุน Floating Rate ลงทุนในตราสารหนี้ที่จ่ายดอกเบี้ย ‘ลอยตัว’ ตามตลาด ทำให้มีความเสี่ยงด้านราคาจากดอกเบี้ย (Duration) ต่ำมาก ในขณะที่กองทุนตราสารหนี้ทั่วไปมักลงทุนในตราสารหนี้ที่จ่ายดอกเบี้ย ‘คงที่’ ซึ่งราคาจะอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยมากกว่า

ถ้าดอกเบี้ยเริ่มลดลง ควรทำอย่างไรกับกองทุนนี้?

เมื่อทิศทางดอกเบี้ยเปลี่ยนเป็นขาลง ผลตอบแทนของ Floating Rate Fund จะลดลงตามไปด้วย ในสถานการณ์เช่นนี้ การลงทุนในกองทุนตราสารหนี้แบบดั้งเดิมที่ลงทุนในตราสารหนี้ระยะยาวและจ่ายดอกเบี้ยคงที่ อาจให้ผลตอบแทนที่ดีกว่าจากการที่ราคาตราสารหนี้จะปรับตัวสูงขึ้น นักลงทุนอาจพิจารณาปรับพอร์ตโดยลดสัดส่วนของ Floating Rate Fund และเพิ่มสัดส่วนกองทุนตราสารหนี้ทั่วไป

ผลตอบแทนของกองทุนมาจากไหนบ้าง?

ผลตอบแทนหลักมาจาก 2 ส่วน คือ 1) ดอกเบี้ยรับจากตราสารหนี้ที่กองทุนถืออยู่ ซึ่งจะปรับเปลี่ยนไปตามอัตราดอกเบี้ยอ้างอิง และ 2) กำไร (หรือขาดทุน) จากการเปลี่ยนแปลงของราคาตราสารหนี้ในพอร์ต ซึ่งโดยทั่วไปจะมีความผันผวนน้อยสำหรับตราสารหนี้ประเภทนี้

จะตรวจสอบความเสี่ยงด้านเครดิตของกองทุนได้อย่างไร?

นักลงทุนสามารถตรวจสอบได้จากหนังสือชี้ชวนส่วนสรุป (Fund Fact Sheet) โดยดูที่ ‘สัดส่วนประเภทของตราสาร’ และ ‘อันดับความน่าเชื่อถือของตราสาร’ ที่กองทุนลงทุน กองทุนที่ลงทุนในตราสารหนี้ภาครัฐ (Government Bond) หรือตราสารหนี้เอกชนที่มีอันดับความน่าเชื่อถือสูง (Investment Grade) ก็จะมีความเสี่ยงด้านเครดิตต่ำกว่ากองทุนที่ลงทุนในตราสารหนี้ที่ไม่มีอันดับความน่าเชื่อถือหรือกลุ่ม High Yield

ทำความเข้าใจ ‘Duration’ หัวใจสำคัญของตราสารหนี้

ก่อนจะเข้าใจว่ากองทุน Short Duration ทำงานอย่างไร เราต้องรู้จักคำว่า ‘Duration’ (ดูเรชั่น) กันก่อน ในโลกของตราสารหนี้ Duration ไม่ได้หมายถึงอายุคงเหลือของตราสารหนี้เพียงอย่างเดียว แต่มันคือ ‘หน่วยวัดความอ่อนไหว’ ของราคาตราสารหนี้ เมื่ออัตราดอกเบี้ยในตลาดเปลี่ยนแปลงไป โดยมีหน่วยเป็นปี

พูดให้ง่ายขึ้นคือ ถ้ากองทุนรวมตราสารหนี้มีค่า Duration เท่ากับ 2 ปี หมายความว่า ทุกๆ การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย 1% จะส่งผลให้ราคาของหน่วยลงทุน (NAV) เปลี่ยนแปลงไปในทิศทางตรงกันข้ามประมาณ 2% ดังนั้น ค่า Duration ยิ่งสูงเท่าไหร่ กองทุนนั้นก็จะยิ่งมีความผันผวนตามอัตราดอกเบี้ยมากขึ้นเท่านั้น

กลไกการทำงานของ Short Duration ในการลดความเสี่ยงดอกเบี้ย

ความสัมพันธ์ระหว่างอัตราดอกเบี้ยและราคาตราสารหนี้เป็นเหมือนไม้กระดก คือจะเคลื่อนไหวในทิศทางตรงกันข้ามเสมอ เมื่ออัตราดอกเบี้ยในตลาดปรับตัวสูงขึ้น ตราสารหนี้ที่ออกใหม่จะให้ผลตอบแทนที่น่าสนใจกว่า ตราสารหนี้เดิมที่ถืออยู่จึงมีมูลค่าลดลง ในทางกลับกัน หากอัตราดอกเบี้ยลดลง ตราสารหนี้เดิมจะน่าสนใจขึ้นและมีราคาสูงขึ้น

กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้ short duration จะเน้นลงทุนในตราสารหนี้ที่มีอายุคงเหลือสั้น หรือมีโครงสร้างที่ทำให้ค่า Duration เฉลี่ยของพอร์ตการลงทุนต่ำ (โดยทั่วไปมักจะอยู่ที่ 1-3 ปี) ด้วยค่า Duration ที่ต่ำนี้เอง เมื่อเกิดสถานการณ์ดอกเบี้ยขาขึ้น ผลกระทบต่อ NAV ของกองทุนจึงมีจำกัด

อ่านเพิ่ม: Sinking Fund คืออะไร? เก็บเงินก้อนรายเดือนแบบไม่ช็อต

เปรียบเทียบจุดเด่น-ข้อสังเกต: กองทุน Short Duration vs. Long Duration

เพื่อให้นักลงทุนเห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น เราสามารถเปรียบเทียบคุณลักษณะสำคัญของกองทุนตราสารหนี้ทั้งสองประเภทได้ดังตารางต่อไปนี้

ใครที่เหมาะกับการลงทุนในกองทุนตราสารหนี้ Short Duration?

กองทุนประเภทนี้ไม่ได้เหมาะกับทุกคน แต่จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับนักลงทุนในกลุ่มต่อไปนี้

• ผู้ที่ต้องการพักเงินระยะสั้น: สำหรับเงินที่รอจังหวะลงทุนในสินทรัพย์อื่น หรือเงินที่มีแผนต้องใช้ในอีก 6-18 เดือนข้างหน้า การลงทุนในกองทุน Short Duration ช่วยให้เงินทำงานได้ดีกว่าการฝากออมทรัพย์ โดยมีความเสี่ยงต่ำ
• นักลงทุนที่กังวลเรื่องดอกเบี้ยขาขึ้น: ในช่วงที่คาดการณ์ว่าธนาคารกลางจะปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ย การย้ายเงินมายังกองทุนที่มี Duration สั้นจะช่วยป้องกันความผันผวนของพอร์ตได้
• ผู้ที่ต้องการลดความเสี่ยงของพอร์ตโดยรวม: การมีกองทุนตราสารหนี้ Short Duration ในพอร์ต จะช่วยลดความผันผวนโดยรวมของพอร์ตโฟลิโอที่มีสินทรัพย์เสี่ยงสูงอย่างหุ้นได้เป็นอย่างดี
• นักลงทุนที่ใกล้เกษียณ: ซึ่งให้ความสำคัญกับการรักษาเงินต้นมากกว่าการสร้างผลตอบแทนสูงสุด

อ่านเพิ่ม: เปรียบเทียบ VONG vs MGK สองกองทุน ETF หุ้นเติบโตยักษ์ใหญ่ เลือกลงทุนแบบไหนดี

ข้อควรพิจารณาก่อนตัดสินใจลงทุน

แม้ว่ากองทุน Short Duration จะมีความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยต่ำ แต่ก็ยังมีความเสี่ยงด้านอื่นที่นักลงทุนต้องพิจารณา

1. ความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk): คือความเสี่ยงที่ผู้ออกตราสารหนี้จะไม่สามารถชำระคืนเงินต้นและดอกเบี้ยได้ตามกำหนด ควรตรวจสอบว่ากองทุนลงทุนในตราสารหนี้ภาครัฐหรือเอกชน และมีอันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) อยู่ในระดับใด
2. ค่าธรรมเนียมกองทุน (Expense Ratio): เนื่องจากกองทุนตราสารหนี้มักให้ผลตอบแทนไม่สูงนัก ค่าธรรมเนียมจึงมีผลอย่างมีนัยสำคัญต่อผลตอบแทนสุทธิที่นักลงทุนจะได้รับ
3. สภาพคล่องของตราสารที่ลงทุน: ตรวจสอบว่ากองทุนลงทุนในตราสารหนี้ที่มีสภาพคล่องสูงหรือไม่ เพื่อให้แน่ใจว่าผู้จัดการกองทุนสามารถซื้อขายได้สะดวกเมื่อจำเป็น
4. อ่านหนังสือชี้ชวนส่วนสรุป (Fund Fact Sheet): เอกสารนี้คือสิ่งสำคัญที่สุด เพราะจะบอกข้อมูลทั้งหมด ทั้งนโยบายการลงทุน, ค่า Duration ล่าสุด, สัดส่วนการลงทุน และความเสี่ยงต่างๆ

โดยสรุป กองทุนรวมลงทุนตราสารหนี้แบบ Short Duration เป็นเครื่องมือการลงทุนที่ยอดเยี่ยมสำหรับบริหารความเสี่ยงในยุคดอกเบี้ยผันผวน ช่วยสร้างความมั่นคงให้กับพอร์ตและเป็นแหล่งพักเงินที่ดี อย่างไรก็ตาม นักลงทุนควรทำความเข้าใจในรายละเอียดของแต่ละกองทุนและประเมินให้สอดคล้องกับเป้าหมายและความเสี่ยงที่ตนเองยอมรับได้ก่อนตัดสินใจลงทุนเสมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Duration กับ อายุคงเหลือของตราสารหนี้ (Maturity) เหมือนกันไหม?

ไม่เหมือนกัน อายุคงเหลือคือระยะเวลาจนกว่าตราสารหนี้จะครบกำหนดไถ่ถอน แต่ Duration คือค่าที่คำนวณโดยนำกระแสเงินสดในอนาคต (ดอกเบี้ยและเงินต้น) มาคิดร่วมด้วย จึงเป็นตัวชี้วัดความเสี่ยงจากดอกเบี้ยได้ดีกว่า

กองทุน Short Duration มีโอกาสขาดทุนหรือไม่?

มีโอกาสขาดทุนได้ หากอัตราดอกเบี้ยปรับขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง หรือเกิดกรณีผู้ออกตราสารหนี้ผิดนัดชำระหนี้ (Credit Default) อย่างไรก็ตาม โอกาสขาดทุนและขนาดของการขาดทุนจะน้อยกว่ากองทุนที่มี Duration ยาวกว่ามาก

ควรเลือกลงทุนกองทุน Short Duration ตอนไหน?

ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือ เมื่อคาดการณ์ว่าอัตราดอกเบี้ยกำลังจะปรับตัวสูงขึ้น หรือในช่วงที่ตลาดการเงินมีความไม่แน่นอนสูงและต้องการลดความเสี่ยงของพอร์ตการลงทุนโดยรวม

จะดูค่า Duration ของกองทุนที่สนใจได้จากที่ไหน?

สามารถตรวจสอบได้จากเอกสาร ‘หนังสือชี้ชวนส่วนสรุปข้อมูลสำคัญ’ หรือ Fund Fact Sheet ของกองทุนนั้นๆ ซึ่งบริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน (บลจ.) จะมีการปรับปรุงข้อมูลเป็นประจำทุกเดือน โดยจะแสดงเป็น ‘อายุตราสารหนี้เฉลี่ย (ปี)’ หรือ ‘Duration (ปี)’