Momentum Factor คืออะไร? หลักการทำงานเบื้องหลัง

Momentum Factor เป็นหนึ่งใน ‘ปัจจัย’ (Factor) ที่ขับเคลื่อนผลตอบแทนของสินทรัพย์ทางการเงิน แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนหลักการทางพฤติกรรมศาสตร์การลงทุนที่ว่า ‘ผู้ชนะมักจะชนะต่อไป’ (Winners keep winning) ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง สินทรัพย์ที่ราคาปรับตัวขึ้นมาอย่างแข็งแกร่งในช่วง 3-12 เดือนที่ผ่านมา มีแนวโน้มที่จะปรับตัวขึ้นต่อไปอีกระยะ

กองทุนที่ใช้กลยุทธ์นี้จะสร้างกระบวนการลงทุนอย่างเป็นระบบเพื่อจับแนวโน้มดังกล่าว โดยจะทำการ:

• คัดเลือกสินทรัพย์: สแกนหาหุ้นหรือสินทรัพย์อื่นๆ ที่ให้ผลตอบแทนสูงสุดในกรอบเวลาที่กำหนด
• เข้าลงทุน: จัดสรรเงินลงทุนเข้าไปในกลุ่มสินทรัพย์ ‘ผู้ชนะ’ เหล่านั้น
• ปรับพอร์ต: ขายสินทรัพย์ที่เริ่มหมดแรงหรือกลายเป็น ‘ผู้แพ้’ และนำเงินไปลงทุนใน ‘ผู้ชนะ’ ตัวใหม่ๆ อย่างสม่ำเสมอ (เช่น ทุกไตรมาส หรือทุกครึ่งปี)

อาจเปรียบเทียบได้กับการกระโดดขึ้นรถไฟขบวนที่กำลังวิ่งเร็วที่สุด โดยหวังว่ารถไฟขบวนนั้นจะยังคงวิ่งเร็วต่อไปอีกสักพัก ก่อนที่จะสลับไปขึ้นขบวนอื่นที่เร็วกว่า

ทำไม Momentum Fund ถึง ‘ขึ้นแรงลงแรง’

ลักษณะที่โดดเด่นที่สุดของ momentum fund คือความผันผวนที่สูงกว่าตลาดโดยรวม เหตุผลหลักที่ทำให้กองทุนประเภทนี้มีพฤติกรรมขึ้นแรงลงแรงมาจากธรรมชาติของตัวกลยุทธ์เอง

1. การลงทุนที่กระจุกตัวในกลุ่มผู้ชนะ

ในช่วงที่ตลาดมีแนวโน้มชัดเจน เช่น หุ้นกลุ่มเทคโนโลยีกำลังเป็นที่นิยม กองทุนโมเมนตัมจะเข้าไปลงทุนในหุ้นกลุ่มดังกล่าวอย่างหนาแน่น เมื่อหุ้นกลุ่มนี้ปรับตัวขึ้นแรง กองทุนก็จะได้รับผลตอบแทนสูงตามไปด้วย แต่ในทางกลับกัน หากมีข่าวร้ายหรือความเชื่อมั่นในกลุ่มเทคโนโลยีลดลง หุ้นเหล่านี้ก็จะถูกเทขายอย่างหนัก ซึ่งส่งผลให้มูลค่ากองทุนลดลงอย่างรวดเร็วเช่นกัน

2. ธรรมชาติของกลยุทธ์แบบตามแนวโน้ม (Pro-cyclical)

กลยุทธ์โมเมนตัมคือการ ‘ซื้อแพงเพื่อไปขายแพงกว่า’ ซึ่งเป็นการลงทุนตามแนวโน้มที่เป็นอยู่แล้ว จุดอ่อนสำคัญคือเมื่อตลาดเกิดการกลับตัวอย่างรวดเร็ว (Trend Reversal) หรือที่เรียกว่า ‘Momentum Crash’ กองทุนจะยังคงถือสินทรัพย์ที่เพิ่งเป็นผู้ชนะ แต่กำลังจะกลายเป็นผู้แพ้ที่ขาดทุนหนักที่สุด ทำให้ไม่สามารถปรับพอร์ตได้ทันท่วงทีและเกิดผลขาดทุนจำนวนมาก

3. ทำงานได้ไม่ดีในตลาดที่ไม่มีทิศทางชัดเจน (Sideways Market)

ในสภาวะที่ตลาดผันผวนแต่ไม่มีแนวโน้มขาขึ้นหรือขาลงที่ชัดเจน กลยุทธ์โมเมนตัมจะทำงานได้ไม่ดี เพราะสินทรัพย์ที่เป็น ‘ผู้ชนะ’ ในวันนี้ อาจกลายเป็น ‘ผู้แพ้’ ในวันพรุ่งนี้ การปรับพอร์ตที่บ่อยครั้งในตลาดแบบนี้อาจทำให้เกิดต้นทุนจากการซื้อขายโดยไม่สร้างผลตอบแทนที่คุ้มค่า

ข้อดีและข้อควรระวังของ Momentum Fund

วิธีใช้ Momentum Fund ในพอร์ตการลงทุนอย่างเหมาะสม

ด้วยความผันผวนที่สูง การลงทุนใน momentum fund จึงจำเป็นต้องมีหลักการและใช้อย่างถูกวิธี เพื่อให้ได้ประโยชน์จากโอกาสในการสร้างผลตอบแทนโดยที่ยังสามารถควบคุมความเสี่ยงโดยรวมของพอร์ตได้

1. จัดเป็น ‘พอร์ตส่วนเสริม’ (Satellite) ไม่ใช่ ‘พอร์ตหลัก’ (Core)

นักลงทุนไม่ควรนำเงินส่วนใหญ่ไปลงทุนในกองทุนโมเมนตัม แต่ควรจัดสรรเป็นสัดส่วนเล็กน้อยของพอร์ตทั้งหมด เช่น 5-10% เพื่อเป็นตัวเสริมในการสร้างผลตอบแทน ขณะที่พอร์ตส่วนหลักควรเป็นการลงทุนในสินทรัพย์ที่มีความมั่นคงและกระจายความเสี่ยงได้ดีกว่า

2. เข้าใจสภาวะตลาดที่เหมาะสม

กลยุทธ์โมเมนตัมมักจะทำงานได้ดีที่สุดในช่วงกลางถึงปลายของตลาดขาขึ้น (Mid-to-late stage bull market) ซึ่งเป็นช่วงที่แนวโน้มมีความชัดเจนและนักลงทุนมีความเชื่อมั่นสูง ในทางกลับกัน กลยุทธ์นี้มักจะทำผลงานได้ไม่ดีในช่วงต้นของการฟื้นตัวหรือช่วงตลาดขาลง

3. ใช้ร่วมกับกลยุทธ์อื่นเพื่อถ่วงดุล

เพื่อลดความเสี่ยง การมีกองทุนโมเมนตัมในพอร์ตควรทำควบคู่ไปกับการลงทุนในกลยุทธ์อื่นที่ตรงข้ามกัน เช่น กองทุนเน้นหุ้นคุณค่า (Value Fund) ซึ่งมักจะทำผลงานได้ดีในคนละช่วงเวลากัน การทำเช่นนี้จะช่วยให้พอร์ตโดยรวมมีความราบรื่นมากขึ้น

4. พิจารณาการลงทุนสม่ำเสมอเพื่อลดความเสี่ยงด้านจังหวะ

การลงทุนในกองทุนที่มีความผันผวนสูงเช่นนี้มีความเสี่ยงในการเข้าผิดจังหวะ การทยอยลงทุนอย่างสม่ำเสมอ หรือที่เรียกว่า DCA (Dollar-Cost Averaging) อาจเป็นวิธีที่ช่วยลดความเสี่ยงจากการซื้อหน่วยลงทุนทั้งหมดที่ราคาสูงสุดได้

สิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนตัดสินใจลงทุน

• อ่านหนังสือชี้ชวน: ทำความเข้าใจปรัชญาการลงทุน เกณฑ์การคัดเลือกสินทรัพย์ และความถี่ในการปรับพอร์ตของกองทุนนั้นๆ
• ตรวจสอบค่าธรรมเนียม: เปรียบเทียบค่าธรรมเนียมการจัดการ (Management Fee) และค่าใช้จ่ายรวม (Total Expense Ratio) เนื่องจากกองทุนที่ซื้อขายบ่อยอาจมีต้นทุนแฝงที่สูง
• ดูผลงานย้อนหลังในภาวะวิกฤต: อย่าดูแค่ผลตอบแทนในช่วงตลาดขาขึ้น แต่ให้ความสำคัญกับผลงานในช่วงที่ตลาดปรับตัวลงแรง เช่น วิกฤตปี 2008 หรือช่วงโควิด-19 เพื่อประเมินขนาดของความเสี่ยงที่คุณอาจต้องเจอ
• ประเมินความเสี่ยงที่ตนเองรับได้: ถามตัวเองว่าคุณพร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่พอร์ตส่วนนี้อาจติดลบ 30-50% หรือมากกว่านั้นในระยะเวลาสั้นๆ ได้หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Momentum Fund เหมาะกับนักลงทุนแบบไหน?

เหมาะสำหรับนักลงทุนที่มีประสบการณ์สูง ยอมรับความเสี่ยงได้มากเป็นพิเศษ เข้าใจในวัฏจักรของตลาด และต้องการใช้กลยุทธ์นี้เป็นเพียงส่วนเสริมเล็กน้อยในพอร์ตเพื่อเพิ่มโอกาสสร้างผลตอบแทน ไม่เหมาะกับผู้เริ่มต้นหรือผู้ที่ต้องการการลงทุนที่มั่นคง

กองทุนโมเมนตัมต่างจากกองทุนหุ้นทั่วไปอย่างไร?

แตกต่างกันที่ ‘เกณฑ์’ ในการคัดเลือกหุ้น กองทุนหุ้นทั่วไปอาจคัดเลือกหุ้นโดยพิจารณาจากปัจจัยพื้นฐาน (เช่น กำไร, P/E) ขนาดของบริษัท หรือตามอุตสาหกรรม แต่กองทุนโมเมนตัมจะใช้ ‘ราคาและผลตอบแทนในอดีต’ เป็นเกณฑ์หลักในการตัดสินใจลงทุนเท่านั้น

สามารถลงทุนใน Momentum Fund แบบถือยาวได้หรือไม่?

โดยทั่วไปไม่แนะนำให้เป็นกองทุนสำหรับถือยาวโดยไม่ปรับเปลี่ยน เพราะธรรมชาติของกลยุทธ์คือการเปลี่ยนตัวผู้เล่นไปเรื่อยๆ การลงทุนในกองทุนนี้เปรียบเสมือนการเดิมพันว่า ‘กลยุทธ์’ จะทำงานได้ดี ไม่ใช่การลงทุนใน ‘บริษัท’ เพื่อการเติบโตในระยะยาว

จะเกิดอะไรขึ้นหากตลาดกลับทิศทางกะทันหัน?

นี่คือความเสี่ยงที่ใหญ่ที่สุดของกลยุทธ์โมเมนตัม หากตลาดกลับตัวอย่างรุนแรง กองทุนจะขาดทุนหนักและรวดเร็ว เนื่องจากพอร์ตการลงทุนจะกระจุกตัวอยู่ในสินทรัพย์ที่กำลังปรับตัวลงแรงที่สุดในขณะนั้น ซึ่งเรียกว่าปรากฏการณ์ ‘Momentum Crash’

โดยสรุป กองทุนรวม Momentum Factor เป็นเครื่องมือการลงทุนที่มีสองด้านเหมือนดาบคม สามารถสร้างผลตอบแทนที่น่าทึ่งในสภาวะตลาดที่เอื้ออำนวย แต่ก็มาพร้อมกับความเสี่ยงและความผันผวนที่สูงมาก การนำไปใช้อย่างชาญฉลาดในฐานะส่วนเสริมของพอร์ตและเข้าใจถึงความเสี่ยงอย่างถ่องแท้ คือกุญแจสำคัญในการใช้ประโยชน์จากกลยุทธ์นี้โดยไม่ทำให้พอร์ตโดยรวมเสียหาย ข้อมูลนี้เป็นเพียงการให้ความรู้เบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน ผู้ลงทุนควรศึกษาข้อมูลและประเมินความเสี่ยงที่ยอมรับได้ของตนเองก่อนตัดสินใจลงทุนเสมอ