ภาวะหยุดหายใจขณะหลับคืออะไร นอนครบแต่ยังง่วงทั้งวันเกี่ยวกันได้หรือไม่
ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือ Sleep Apnea คือความผิดปกติของการหายใจระหว่างนอนหลับที่ทำให้หยุดหายใจเป็นช่วงสั้น ๆ แล้วกลับมาหายใจใหม่ซ้ำหลายครั้ง ดังนั้นคำตอบคือ “เกี่ยวกันได้” คนที่นอนครบชั่วโมงแต่ยัง ง่วงทั้งวัน ตื่นมาแล้วไม่สดชื่น หรือมี นอนกรน ดังเป็นประจำอาจมีภาวะนี้อยู่โดยไม่รู้ตัว เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่เวลานอนอย่างเดียว แต่อยู่ที่คุณภาพและความต่อเนื่องของการหายใจขณะหลับ
ภาวะหยุดหายใจขณะหลับคืออะไร
ภาวะนี้เกิดเมื่อการหายใจถูกรบกวนระหว่างหลับอาจเป็นการหยุดหายใจช่วงสั้น ๆ หรือการหายใจลดลงจนร่างกายได้รับอากาศไม่เพียงพอ ภาวะหยุดหายใจหนึ่งครั้งมักกินเวลาประมาณ 10–30 วินาทีตามข้อมูลจาก Harvard Health Publishing แต่สิ่งที่ทำให้มีความหมายทางสุขภาพคือการเกิดซ้ำและส่งผลต่อการนอน ไม่ใช่เพียงการสะดุดของลมหายใจครั้งเดียว
ชนิดที่พบบ่อยคือ obstructive sleep apnea (OSA) หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น ขณะหลับกล้ามเนื้อบริเวณทางเดินหายใจส่วนต้นคลายตัว ทำให้ช่องทางเดินหายใจตีบแคบหรือยุบลง แม้ร่างกายยังพยายามหายใจอยู่ก็ตาม ลมที่ผ่านช่องแคบอาจทำให้เกิดเสียงกรน และเมื่ออุดกั้นมากขึ้นก็อาจหยุดไหลชั่วคราว
อีกชนิดหนึ่งคือ central sleep apnea ซึ่งเกี่ยวกับการที่สมองส่งสัญญาณควบคุมการหายใจผิดปกติ แหล่งข้อมูลทางการแพทย์บางแห่งอธิบายว่าชนิดนี้พบได้น้อยกว่า OSA และมีสาเหตุแตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้เสียงกรนเพียงอย่างเดียวตัดสินว่าตนเองเป็นชนิดใด
ทำไมจึงนอนครบแต่ยังง่วงทั้งวัน
ใน OSA ทางเดินหายใจที่ตีบหรือปิดทำให้ออกซิเจนในเลือดลดลงและคาร์บอนไดออกไซด์คั่งขึ้น ร่างกายจึงกระตุ้นสมองให้ตื่นตัวเป็นระยะเพื่อเปิดทางเดินหายใจและกลับมาหายใจใหม่ บางคนไม่รู้สึกว่าตื่น เพราะการตื่นแต่ละครั้งสั้นมาก แต่การนอนถูกขัดจังหวะซ้ำ ๆ จนไม่ต่อเนื่อง
ผลที่เกิดขึ้นจึงคล้ายกับการนอนที่ไม่เต็มคุณภาพ แม้เวลาบนเตียงจะเพียงพอ คนที่มีภาวะนี้อาจตื่นมาแล้วปวดหรือมึนศีรษะ รู้สึกอ่อนเพลีย ไม่สดชื่น ง่วงในช่วงกลางวัน หงุดหงิดง่าย สมาธิลดลง หรือจำอะไรได้ไม่ดีเท่าเดิม กรมการแพทย์ยังเตือนว่าความง่วงผิดปกติอาจเพิ่มความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุจากยานพาหนะหรือการทำงาน
อย่างไรก็ตาม อาการนอนแล้วไม่สดชื่นไม่ได้แปลว่าเป็น Sleep Apnea เสมอไป ยังอาจเกี่ยวกับเวลานอนที่ไม่สม่ำเสมอ ความเครียด ยาบางชนิด โรคทางกาย หรือความผิดปกติของการนอนชนิดอื่น ประเด็นคือ หากอาการเกิดซ้ำและมีสัญญาณของการหายใจผิดปกติร่วมด้วยควรตรวจหาสาเหตุแทนการเพิ่มเวลานอนอย่างเดียว
สัญญาณที่ควรสังเกตในคนที่นอนกรน
ผู้ที่นอนหลับมักไม่เห็นอาการของตนเอง คนใกล้ชิดจึงมีบทบาทสำคัญ ลักษณะที่ควรสังเกตไม่ใช่เพียงเสียงกรน แต่เป็นรูปแบบการหายใจระหว่างกรนด้วย
- กรนเสียงดังเป็นประจำ โดยเฉพาะเมื่อมีช่วงเงียบเหมือนหยุดหายใจตามด้วยการสูดลมหายใจแรง
- หายใจสะดุด หยุดหายใจ สำลัก หรือเฮือกเหมือนหายใจไม่ออกขณะหลับ
- ตื่นกลางคืนบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือรู้สึกเหมือนต้องตื่นขึ้นมาหายใจ
- ตื่นแล้วไม่สดชื่น ง่วงผิดปกติ อ่อนเพลีย หรือปวดมึนศีรษะ
- มีสมาธิและความจำแย่ลง หรือมีอารมณ์ฉุนเฉียวหงุดหงิดง่ายกว่าปกติ
การกรนอย่างเดียวอาจเป็นเพียงเสียงรบกวนจากทางเดินหายใจที่แคบลง แต่การกรนร่วมกับการหยุดหายใจหรือความง่วงตอนกลางวันทำให้ควรใส่ใจมากขึ้น ทั้งนี้คนที่ไม่กรนก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีความผิดปกติ เพราะ Sleep Apnea บางชนิดหรือบางรูปแบบอาจไม่แสดงเป็นเสียงกรนเด่นชัด
ใครควรปรึกษาแพทย์และตรวจอย่างไร
ควรเริ่มปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการง่วงกลางวันหรืออ่อนเพลียไม่สดชื่นร่วมกับข้อใดข้อหนึ่งได้แก่ ตื่นจากการหยุดหายใจ สำลักหรือเฮือกกลางคืนมีคนสังเกตว่าหายใจสะดุดหรือกรนดังเป็นประจำ หรือมีโรคร่วมที่เกี่ยวข้อง เช่น ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง ภาวะหัวใจวาย หัวใจเต้นผิดจังหวะ เบาหวานชนิดที่ 2 หรือปัญหาความจำ
การประเมินไม่ได้อาศัยอาการอย่างเดียว แพทย์อาจพิจารณาตรวจการนอนหลับเพื่อดูรูปแบบการหายใจและการหยุดหายใจระหว่างหลับ ค่าที่ใช้ประกอบการวินิจฉัยอาจเป็น Respiratory Disturbance Index (RDI) โดยข้อมูลจากกรมการแพทย์ระบุแนวทางหนึ่งว่า หากมีอาการหรือโรคร่วมตามเกณฑ์ และตรวจพบ RDI อย่างน้อย 5 ครั้งต่อชั่วโมง หรือพบ RDI อย่างน้อย 15 ครั้งต่อชั่วโมงร่วมกับเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง ก็เป็นข้อมูลประกอบการวินิจฉัย OSA ได้
ตัวเลขดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของเกณฑ์ทางการแพทย์ ไม่ใช่ค่าที่ใช้วินิจฉัยด้วยตนเองจากแอปพลิเคชัน นาฬิกาอัจฉริยะ หรือการอัดเสียงกรน อุปกรณ์เหล่านี้อาจช่วยให้สังเกตความผิดปกติได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจที่แพทย์เลือกให้เหมาะกับอาการ
ภาวะนี้ส่งผลอะไรหากปล่อยไว้
ผลกระทบระยะใกล้ที่สังเกตได้ชัดคือความง่วงและความตื่นตัวลดลง ซึ่งกระทบการเรียน การทำงาน การควบคุมอารมณ์ และการขับรถหรือใช้เครื่องจักร แหล่งข้อมูลจาก Harvard Health Publishing ระบุว่าผู้ที่มี Sleep Apnea ที่ไม่ได้รับการรักษามีความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุทางรถยนต์สูงขึ้น ส่วนกรมการแพทย์กล่าวถึงผลกระทบด้านหัวใจและหลอดเลือดและด้านเมตะบอลิกส์ เช่น ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดหัวใจ ภาวะหัวใจวาย หัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคหลอดเลือดสมอง และภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง
การมีโรคร่วมเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าความง่วงเกิดจาก OSA และการมี OSA ก็ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเกิดภาวะแทรกซ้อนทุกคน แต่เป็นเหตุผลที่ไม่ควรมองข้ามอาการ โดยเฉพาะเมื่อความง่วงมากจนเผลอหลับระหว่างกิจกรรมหรือรู้สึกไม่ปลอดภัยขณะขับรถ
การรักษาไม่ได้มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน
แนวทางรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรง ลักษณะทางกายวิภาคของจุดอุดกั้น อายุ และโรคร่วม จึงไม่ควรซื้ออุปกรณ์หรือเลือกวิธีรักษาจากเสียงกรนเพียงอย่างเดียว แนวทางที่แพทย์อาจพิจารณาได้แก่
- การปรับพฤติกรรมและปัจจัยเสริม: ควบคุมน้ำหนักเมื่อเหมาะสม ออกกำลังกาย หลีกเลี่ยงการนอนหงาย หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ และระวังยาหรือยานอนหลับที่กดการหายใจ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจช่วยลดปัจจัยที่ทำให้ทางเดินหายใจยุบตัว แต่ไม่ควรคิดว่าใช้แทนการรักษาหลักได้ในทุกระดับความรุนแรง
- เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก: ช่วยพยุงทางเดินหายใจให้เปิดระหว่างหลับ โดยกรมการแพทย์ระบุว่าใช้ตามข้อบ่งชี้ โดยเฉพาะใน OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรงมาก และในบางรายที่อาการไม่รุนแรงแต่มีโรคร่วม
- ทันตอุปกรณ์: อาจเป็นทางเลือกในผู้ป่วยบางรายตามการประเมินของแพทย์และผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่อุปกรณ์แก้กรนทั่วไปทุกชนิด
- การผ่าตัด: อาจพิจารณาเมื่อมีลักษณะทางกายวิภาคที่เหมาะสมหรือมีเหตุผลทางการรักษา โดยต้องประเมินตำแหน่งอุดกั้น ความเสี่ยง และผลที่คาดว่าจะได้รับก่อนตัดสินใจ
ควรเริ่มต้นอย่างไรถ้าสงสัยว่าตนเองมี Sleep Apnea
- ถามคนที่นอนใกล้ชิดว่ามีกรนดัง หยุดหายใจ หายใจสะดุด หรือเฮือกกลางคืนหรือไม่
- จดอาการตอนกลางวัน เช่น ง่วงจนเผลอหลับ ตื่นไม่สดชื่น ปวดศีรษะ สมาธิลดลง และความถี่ที่เกิด
- นำข้อมูลโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และอาการกลางคืนไปปรึกษาแพทย์ เพื่อพิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจการนอนหลับหรือไม่
- หากง่วงมากจนควบคุมตัวเองไม่ได้ ให้หลีกเลี่ยงการขับรถหรือทำงานที่ต้องใช้ความระมัดระวังจนกว่าจะได้รับการประเมินที่เหมาะสม
สรุปคือ การนอนครบแต่ยังง่วงทั้งวันและนอนแล้วไม่สดชื่น “เกี่ยวกันได้” กับภาวะหยุดหายใจขณะหลับ โดยเฉพาะเมื่อมีนอนกรนดัง หายใจสะดุด หรือมีคนเห็นว่าหยุดหายใจ แต่ยังวินิจฉัยจากอาการเพียงอย่างเดียวไม่ได้ หากสัญญาณเหล่านี้เกิดซ้ำ การตรวจให้รู้สาเหตุจะช่วยแยกการกรนทั่วไปออกจาก OSA และทำให้เลือกการดูแลได้ตรงจุดมากกว่าการพยายามนอนให้นานขึ้น